HOÇVAN - XOÇVAN Hoçvan bir sınır bölgesi olması itibariyle, tarih boyunca farklı halkların yerleşkesi olma özelliğini hep koruya gelmiştir. Sınırların bugünkü kadar keskin bir şekilde çizilmediği pre-modern dönemde farklı kültürlere ev sahipliği yapmış bu yüksek yerleşke aynı zamanda değişik iktidarların tahakkümüne de maruz kalmıştır. TransKafkasya ile Anadolu arasında sıkışıp kalan Hoçvan ilk çağlardan günümüze Urartular, Medler, Persler, Bizans İmparatorluluğu, Gürcü ve Ermeni Krallıkları, Selçuklular, Osmanlı İmparatorluğu gibi değişik medeniyetlerin idari hâkimiyetinde kalmış ve onlardan izler barındırmıştır Hoçvan kelimesinin etimolojik kökenine dair bu güne kadar herhangi bir inceleme yapılmamıştır. Kelime köken itibariyle Ermenice, Gürcüce ve ya Kürtçe bir kelimeden türemiş olabilir. avan kelimesi Ermenicede şehir, köy gibi yerleşim yerleri için kullanılmaktadır. kafkasyada ve Doğu Anadoluda sonu avan ile biten çok sayıda yerleşim birimi vardır. Avan, Erivan, Nahçivan, bunlarda...

Yusuf Ziya Kaya - Ne İstirsin Nedendir bilmiyorum ama,o karda kışta,Ardahan'ın ayazında ve -30 derece soğuğa rağmen,her sabah yarım saat önceden lisenin önünde toplanmaya başlardık..Tabi,kapılar içeriden kilitli ve emektar müstahdem Halis Amca'da (Yüzbaşı),camın önünde dikilmiş,dışarıda ki tipiyi seyrediyor olurdu.. "Halis emi,elimiz ayağımız gagaçlandı vallaha..Baban heyrine,kapıyı aç." Ne mümkün ? Okul Müdürü Bedir Mert'in,kesin talimatı var ; "Subay çocuklarını taşıyan,servis aracı gelmeden,kapılar açılmayacak !" Servis şoförü olacak asker abiye de,yıldırım açıla belki.. Saat,sekize iki dakika kala,kapıya yanaşırdı..Viran olacak.. Soğuktan ve tipiden korunmak için,okul girişinde ki on metrekarelik betonun üzerinde toplanıyor,artık donmak üzere olan ayaklarımızı, bir nebze de olsa hissedebilmek için,topluca dans etmeye başlıyorduk. Kimimiz İspanyol,kimi Kazaska,kimi de horon tepmekle meşgulken, ben olduğum yerde sallanıyor,Ankara/Misket havası takılıyo...